کمبود ویتامین B12 در افراد خام‌خوار هم باعث بروز نوروپاتی و تظاهر خواب‌رفتگی می‌شود..

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٥:٢٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٦/٢٩

 

خواب رفتن، گزگز و مورمور شدن دست و پا را همه‌مان تجربه کرده‌ایم اما همین حس خواب رفتن و مورمور شدن اگر طولانی و مکرر شود، می‌تواند نشانه برخی مشکلات در بدن ما باشد. فکر می‌کنید این علامت در چه مواقعی نیاز به ارزیابی و بررسی پزشکی دارد؟ در گفتگو با دکتر حمید بهتاش، ارتوپد و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران کوشیده‌ایم پاسخی برای این سوال و سوالاتی از این دست بیابیم...

تقریبا همه ما تجربه مورمور شدن و خواب رفتن دست را داشته‌ایم اما گاهی اوقات در بعضی افراد، این مشکل شدت می‌یابد. چرا؟

ـ افرادی که همیشه از خواب‌رفتگی یا مورمور شدن دست می‌نالند و نیاز به بررسی بیشتر دارند، شاید به نوعی دچار آسیب شبکه عصبی بازویی شده باشند. به طور مثال این افراد دچار ضعف، خواب‌رفتگی و مورمور شدن در یک دست و بازو می‌شوند. این درد حاصل آسیب کتف یا ناحیه زیربغل است که بر شبکه عصبی، موسوم به کلاف بازویی تاثیر منفی می‌گذارد.

▪ گاهی اوقات بیماران از خواب‌رفتگی و مورمور شدن شبانه می‌نالند و می‌گویند تا بالای بازوی‌شان تیر می‌کشد.

ـ بله، چنین موردی که اشاره کردید اگر شست، انگشت سبابه و انگشت وسطی را درگیر ‌کند یا اینکه فرد دچار ضعف عضلانی شود، مطرح‌کننده اختلالی موسوم به نشانگان تونل مچ است.

▪ اختلال تونل مچ چطور بروز می‌کند؟

ـ همان‌طور که می‌دانید داخل مچ انسان یک مسیر عبوری برای وترها و عصب مدیان وجود دارد. التهاب یا تورم بافت‌های داخل تونل می‌تواند عصب مدیان را تحت فشار قرار دهد. عصب مدیان مسوول حس لامسه در انگشت شست، انگشت اشاره، انگشت میانی و قسمتی از انگشت حلقه‌ای است. تحت فشار قرار گرفتن این عصب موجب تولید طرحی خاص از بی‌حسی و درد می‌شود که تحت عنوان نشانگان تونل کارپ شناخته می‌شود. بسیاری اوقات این نشانگان در هر دو مچ دست پدید می‌آید.

▪ چه عواملی ما را مستعد این اختلال می‌کند؟

ـ اگر چه نشانگان تونل کارپ اغلب بدون علت اختصاصی شکل می‌گیرد اما تعدادی از عوامل می‌توانند شما را مستعد به این بیماری نمایند. این عوامل شامل التهاب مفصل، چاقی، سیگار کشیدن، بارداری و مشاغلی خاص است که دربرگیرنده حرکات مکرر و قوی دست هستند. به طور مثال نشانگان تونل کارپ می‌تواند افراد قالیباف، قصاب، پیانیست، مکانیک و به ندرت افرادی که به طور تفریحی گلف، دوچرخه‌سواری یا قایق‌سواری انجام می‌دهند را گرفتار می‌سازد. عامل اصلی انجام فعالیت‌های تکرار شونده و با نیروی زاید، در حالی که مچ دست خم است، می‌باشد. البته نشانگان تونل کارپ می‌تواند در همراهی بعضی اختلالات غدد درون‌ریز نظیر دیابت، اکرومگالی و ندرتا کم‌کاری تیرویید و آرتریت روماتویید دیده شود. به طور کلی زنانی که به میانسالی نزدیک می‌شوند، احتمال بیشتری برای ابتلا به اختلال تونل کارپ دارند.

▪ اگر بخواهیم به موارد دیگری از همین قبیل اشاره کنیم، از چه مشکلاتی باید نام ببریم؟

ـ آسیب اعصاب محیطی از دیگر اختلالاتی است که می‌تواند احساس مورمور شدن در دست‌ها و پاها را به وجود آورد. همچنین این احساس می‌تواند با کرختی در همین نواحی و ضعف و درد عضلانی دست و پا نیز همراه باشد. همان‌طور که می‌دانید اعصاب محیطی امکان برقراری ارتباط میان مغز، اعضای بدن، عروق خونی، عضلات و پوست را فراهم می‌سازند. فرامین مغزی از طریق اعصاب حرکتی منتقل می‌شوند و اطلاعات دریافتی توسط بدن از راه اعصاب حسی به مغز مخابره می‌شوند. آسیب یک عصب محیطی می‌تواند ارتباط بین مغز و ناحیه تحت پوشش آن عصب را قطع کند. این اتفاق توانایی شما در حرکت عضلات یا درک طبیعی حواس یا هر دو را در منطقه آسیب‌دیده، دچار اختلال خواهد کرد. آسیب عصبی می‌تواند به نوعی احساس مورمور شدن، سوزش و سایر احساسات دردناک در منطقه درگیر منجر شود.

  علت این نوروپاتی‌ها چیست؟

ـ نوروپاتی‌های محیطی علل بی‌شماری دارند. از جمله این علل می‌توان به سوانح، اعمال فشار بر عصب و آسیب عصبی ناشی از یک بیماری خودایمنی مثل لوپوس و روماتیسم مفصلی اشاره کرد. البته برخی از بیماری‌های کبدی، کلیوی و تیرویید هم می‌توانند به اعصاب محیطی آسیب برسانند.

▪ بسیاری از بیماران دیابتی نیز از گزگز شدن دست و پا می‌نالند. دلیل آن چیست؟

شایع‌ترین علل نوروپاتی محیطی ناشی از دیابت است. علایم و نشانه‌های نوروپاتی محیطی ممکن است سال‌ها پس از ابتلا به بیماری ظاهر شوند. اگر دیابت شما به خوبی کنترل نشده باشد، احتمال بروز زودرس علایم و نشانه‌های عصبی وجود دارد.

▪ نکته دیگری باقی مانده است که بخواهید درباره آ‌ن توضیح بدهید؟

ـ بله؛ در میان افراد معتاد به الکل، رژیم ناکافی به ویژه کمبود ویتامین تیامین می‌تواند با بروز نوروپاتی در ارتباط باشد. کم‌خونی هم ممکن است روی دهد و شانس ابتلا به نوروپاتی محیطی را افزایش دهد. اغلب کم‌خونی‌ها در اثر کمبود ویتامین b۱۲ رخ می‌دهد. علایم و نشانه‌های نوروپاتی محیطی معمولا طی چند ماه پیشرفت می‌کند ولی در برخی از موارد مثل مسمومیت با آرسنیک ممکن است بروز علایم، فوری باشد. احساس مورمور شدن معمولا در انگشتان پا یا نرمه پاها شروع و به سمت بالای بدن گسترش می‌یابد. گاهی این احساس در دست‌ها آغاز و به سمت بازوها کشیده می‌شود. نوعی احساس کرختی نیز به همین شیوه ممکن است ایجاد شود. پوست شما ممکن است حساس شود و حتی لمس آرام آن هم دردناک خواهد بود. در برخی از نوروپاتی‌های محیطی ممکن است ضعف عضلانی زودتر یا به شکلی محسوس‌تر از علایم و نشانه‌های حسی بروز کند.

▪ خیلی اوقات برخی افراد که سکته مغزی را تجربه کرده‌اند دچار مشکلاتی از این دست می‌‌شوند. چرا؟

ـ ضعف عضلانی یا مورمور شدن یک بازو یا دست از مشخصه‌های سکته مغزی است و معمولا با نشانه‌های دیگری همچون خواب‌رفتگی و ضعف عضلات صورت یا یک پا همراه است. در صورت بروز چنین علامتی بلافاصله به نزدیک‌ترین اورژانس مراجعه کنید.

▪ مشکلات ناحیه گردن هم باعث بی‌حسی و مورمور شدن دست می‌شود؟

ـ بله. فشردگی یا آسیب یکی از اعصاب در گردن می‌تواند به خواب‌رفتگی و مورمور شدن منجر گردد که ممکن است به کتف، بازو، دست و انگشتان تیر بکشد.

▪ اگر مورد دیگری هم وجود دارد که خواب رفتن یا مورمور شدن دست و بازو را به دنبال دارد؛ .

ـ گاهی اوقات اختلال عملکرد عصب اولنار نیز می‌تواند چنین مشکلاتی به وجود آورد. آسیب به عصب اولنار در ناحیه آرنج باعث مورمور شدن و خواب‌رفتگی ناحیه آرنج تا انگشت کوچک و قسمتی از انگشت حلقه می‌شود. ضربه زدن به این ناحیه نوعی درد و احساس سوزن شدن ایجاد می‌کند. ممکن است بیمار دچار ضعف عضلات دست هم بشود.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٥:۱٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٦/٢٩

 

تقریباً همه انسان‌‌ها حالتی مانند سوزن سوزن شدن بدن را احساس کرده‌‌اند. این پدیده عمدتاً در عضلات پا و سر انگشتان روی می‌دهد. 
  در حین دویدن بسیار سریع و در حالی که هیچ گونه آمادگی از قبل ندارید، احساس می‌شود که سوزن‌های زیادی در عضلات مختلف بدن از جمله پاها وارد می‌کنند. : علت چنین پدیده‌ای را می‌توان کم‌خونی، اختلالات قند خون، فشارهای عصبی، انسداد عروق، بالا بودن چربی و کلسترول خون نام برد. در بیماری کم‌خونی به علت کاهش تعداد گلبول‌های قرمز تبادل اکسیژن و دی‌اسید کربن بین سلول‌ها و خون دچار اختلال می‌شود. کاهش تعداد گلبول‌های قرمز می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد اما باید توجه داشت که گلبول‌های قرمز در مغز استخوان‌ها ساخته می‌شوند.
: اصلی‌ترین عنصر به کار رفته در ساختمان گلبول‌های قرمز، آهن است و آهن باید از طریق مواد غذایی به بدن برسد. در نتیجه اگر آهن به مقدار کافی موجود نباشد ساخت گلبول‌های قرمز با مشکل مواجه می‌شود. : این نوع کم‌خونی، کم‌خونی ناشی از فقر آهن نامیده می‌شود که مهمترین علت ابتلا به بیماری کم‌خونی در کشورهای در حال توسعه است. دریافت ناکافی آهن به علت عدم دسترسی به مواد غذایی حاوی آهن‌ ساخت گلبول‌های قرمز را کاهش می‌دهد.
  مواد غذایی پروتئینی مثل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، جگر، تخم‌مرغ، حبوبات مثل عدس و لوبیا و سبزی‌هایی مثل اسفناج آهن فراوانی دارند. آهن موجود در پروتئین‌های حیوانی مثل گوشت قرمز بهتر توسط بدن جذب می‌شوند در حالی که جذب آهن پروتئین‌های گیاهی مانند اسفناج کمتر است و ویتامین C جذب آهن را افزایش می‌دهد.
  این بیماری در هر سنی ممکن است بروز کند و در هر 2 جنس زن و مرد دیده می‌شود. علائم کم‌خونی ناشی از فقر آهن عبارت از رنگ پریدگی پوست، خستگی زودرس، سرگیجه، سر درد، سوزن سوزن شدن دست و پا و ریزش شدید مو است

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱٢:٢۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٢/٢۱

 

فرادی که همیشه از خواب‌رفتگی یا مورمور شدن دست می‌نالند و نیاز به بررسی بیشتر دارند، شاید به نوعی دچار آسیب شبکه عصبی بازویی شده باشند. به طور مثال این افراد دچار ضعف، خواب‌رفتگی و مورمور شدن در یک دست و بازو می‌شوند. این درد حاصل آسیب کتف یا ناحیه زیربغل است که بر شبکه عصبی، موسوم به کلاف بازویی تاثیر منفی می‌گذارد.

▪ گاهی اوقات بیماران از خواب‌رفتگی و مورمور شدن شبانه می‌نالند و می‌گویند تا بالای بازوی‌شان تیر می‌کشد.

  چنین موردی اگر شست، انگشت سبابه و انگشت وسطی را درگیر ‌کند یا اینکه فرد دچار ضعف عضلانی شود، مطرح‌کننده اختلالی موسوم به نشانگان تونل مچ است.

▪ اختلال تونل مچ چطور بروز می‌کند؟

ـ همان‌طور که می‌دانید داخل مچ انسان یک مسیر عبوری برای وترها و عصب مدیان وجود دارد. التهاب یا تورم بافت‌های داخل تونل می‌تواند عصب مدیان را تحت فشار قرار دهد. عصب مدیان مسوول حس لامسه در انگشت شست، انگشت اشاره، انگشت میانی و قسمتی از انگشت حلقه‌ای است. تحت فشار قرار گرفتن این عصب موجب تولید طرحی خاص از بی‌حسی و درد می‌شود که تحت عنوان نشانگان تونل کارپ شناخته می‌شود. بسیاری اوقات این نشانگان در هر دو مچ دست پدید می‌آید.

▪ چه عواملی ما را مستعد این اختلال می‌کند؟

ـ اگر چه نشانگان تونل کارپ اغلب بدون علت اختصاصی شکل می‌گیرد اما تعدادی از عوامل می‌توانند شما را مستعد به این بیماری نمایند. این عوامل شامل التهاب مفصل، چاقی، سیگار کشیدن، بارداری و مشاغلی خاص است که دربرگیرنده حرکات مکرر و قوی دست هستند. به طور مثال نشانگان تونل کارپ می‌تواند افراد قالیباف، قصاب، پیانیست، مکانیک و به ندرت افرادی که به طور تفریحی گلف، دوچرخه‌سواری یا قایق‌سواری انجام می‌دهند را گرفتار می‌سازد. عامل اصلی انجام فعالیت‌های تکرار شونده و با نیروی زاید، در حالی که مچ دست خم است، می‌باشد. البته نشانگان تونل کارپ می‌تواند در همراهی بعضی اختلالات غدد درون‌ریز نظیر دیابت، اکرومگالی و ندرتا کم‌کاری تیرویید و آرتریت روماتویید دیده شود. به طور کلی زنانی که به میانسالی نزدیک می‌شوند، احتمال بیشتری برای ابتلا به اختلال تونل کارپ دارند.

▪ اگر بخواهیم به موارد دیگری از همین قبیل اشاره کنیم، از چه مشکلاتی باید نام ببریم؟

ـ آسیب اعصاب محیطی از دیگر اختلالاتی است که می‌تواند احساس مورمور شدن در دست‌ها و پاها را به وجود آورد. همچنین این احساس می‌تواند با کرختی در همین نواحی و ضعف و درد عضلانی دست و پا نیز همراه باشد. همان‌طور که می‌دانید اعصاب محیطی امکان برقراری ارتباط میان مغز، اعضای بدن، عروق خونی، عضلات و پوست را فراهم می‌سازند. فرامین مغزی از طریق اعصاب حرکتی منتقل می‌شوند و اطلاعات دریافتی توسط بدن از راه اعصاب حسی به مغز مخابره می‌شوند. آسیب یک عصب محیطی می‌تواند ارتباط بین مغز و ناحیه تحت پوشش آن عصب را قطع کند. این اتفاق توانایی شما در حرکت عضلات یا درک طبیعی حواس یا هر دو را در منطقه آسیب‌دیده، دچار اختلال خواهد کرد. آسیب عصبی می‌تواند به نوعی احساس مورمور شدن، سوزش و سایر احساسات دردناک در منطقه درگیر منجر شود.





علت این نوروپاتی‌ها ی محیطی  چیست؟

ـ نوروپاتی‌های محیطی علل بی‌شماری دارند. از جمله این علل می‌توان به سوانح، اعمال فشار بر عصب و آسیب عصبی ناشی از یک بیماری خودایمنی مثل لوپوس و روماتیسم مفصلی اشاره کرد. البته برخی از بیماری‌های کبدی، کلیوی و تیرویید هم می‌توانند به اعصاب محیطی آسیب برسانند.

▪ بسیاری از بیماران دیابتی نیز از گزگز شدن دست و پا می‌نالند. دلیل آن چیست؟

شایع‌ترین علل نوروپاتی محیطی ناشی از دیابت است. علایم و نشانه‌های نوروپاتی محیطی ممکن است سال‌ها پس از ابتلا به بیماری ظاهر شوند. اگر دیابت شما به خوبی کنترل نشده باشد، احتمال بروز زودرس علایم و نشانه‌های عصبی وجود دارد.



ـ  در میان افراد معتاد به الکل، رژیم ناکافی به ویژه کمبود ویتامین تیامین می‌تواند با بروز نوروپاتی در ارتباط باشد. کم‌خونی هم ممکن است روی دهد و شانس ابتلا به نوروپاتی محیطی را افزایش دهد. اغلب کم‌خونی‌ها در اثر کمبود ویتامین b۱۲ رخ می‌دهد. علایم و نشانه‌های نوروپاتی محیطی معمولا طی چند ماه پیشرفت می‌کند ولی در برخی از موارد مثل مسمومیت با آرسنیک ممکن است بروز علایم، فوری باشد. احساس مورمور شدن معمولا در انگشتان پا یا نرمه پاها شروع و به سمت بالای بدن گسترش می‌یابد. گاهی این احساس در دست‌ها آغاز و به سمت بازوها کشیده می‌شود. نوعی احساس کرختی نیز به همین شیوه ممکن است ایجاد شود. پوست شما ممکن است حساس شود و حتی لمس آرام آن هم دردناک خواهد بود. در برخی از نوروپاتی‌های محیطی ممکن است ضعف عضلانی زودتر یا به شکلی محسوس‌تر از علایم و نشانه‌های حسی بروز کند.

▪ خیلی اوقات برخی افراد که سکته مغزی را تجربه کرده‌اند دچار مشکلاتی از این دست می‌‌شوند. چرا؟

ـ ضعف عضلانی یا مورمور شدن یک بازو یا دست از مشخصه‌های سکته مغزی است و معمولا با نشانه‌های دیگری همچون خواب‌رفتگی و ضعف عضلات صورت یا یک پا همراه است. در صورت بروز چنین علامتی بلافاصله به نزدیک‌ترین اورژانس مراجعه کنید.

▪ مشکلات ناحیه گردن هم باعث بی‌حسی و مورمور شدن دست می‌شود؟

ـ بله. فشردگی یا آسیب یکی از اعصاب در گردن می‌تواند به خواب‌رفتگی و مورمور شدن منجر گردد که ممکن است به کتف، بازو، دست و انگشتان تیر بکشد.

▪ایا مورد دیگری هم وجود دارد که خواب رفتن یا مورمور شدن دست و بازو را به دنبال دارد؛

ـ گاهی اوقات اختلال عملکرد عصب اولنار نیز می‌تواند چنین مشکلاتی به وجود آورد. آسیب به عصب اولنار در ناحیه آرنج باعث مورمور شدن و خواب‌رفتگی ناحیه آرنج تا انگشت کوچک و قسمتی از انگشت حلقه می‌شود. ضربه زدن به این ناحیه نوعی درد و احساس سوزن شدن ایجاد می‌کند. ممکن است بیمار دچار ضعف عضلات دست هم بشود.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱٢:٢٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٢/٢۱

 

1- خواب‌رفتگی

خواب‌رفتگی یا paresthesia احساس سوزش و خارشی ناخوشایند همراه با سوزن‌سوزن‌شدن عضو خواب رفته است که غالبا در دست و پا ایجاد می‌شود. دلیل معمول بروز چنین حالتی نشستن، تکیه کردن یا خوابیدن روی عضو است به‌طوری‌که فشاری مداوم بر اعصاب این عضو وارد شده یا جریان خون در این منطقه مختل شود.

تغییر حالت دادن و خارج کردن عضو خواب رفته از حالت فشرده، معمولا این حالت را از بین می‌برد. اما با برداشته شدن فشار و با برقرار شدن پیام‌‌رسانی اعصاب به مغز و نخاع، ابتدا حالت بی‌حسی جای خود را به درد و سوزش داده و سپس از بین می‌رود. در بعضی از موارد خواب‌رفتگی در اثر آسیب‌دیدگی عصب یا اختلالات خاصی در سیستم عصبی ایجاد می‌شود. اگر شما غالبا یا به‌مدت‌های طولانی دچار خواب‌رفتگی اعضا می‌شوید، حتما به پزشک مراجعه کنید.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱٢:٠٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٢/٢۱