تغذیه در دیابت


در این بیماری افزایش قند خون در بیمار همراه دفع قند در ادرار بوده ، عوارض مختلف ایجاد می کند از جمله:
عوارض قلبی- عروقی، افزایش فشار خون، نارسایی کلیه ، عوارض چشمی و حتی کوری، عوارض عصبی و زخم های دیابتی در پاها که می تواند منجر به قطع عضو شود.
بیماری دیابت عمدتا در دو گروه از افراد دیده می شود:
1- دیابت وابسته به انسولین یا جوانان اکثرا قبل از 40 سالگی بروز می کند. ( دیابت نوع 1 )
2- دیابت غیر وابسته به انسولین یا بزرگسالان که اکثرا بعد از 40 سالگی ظاهر می شود .( دیابت نوع 2)
در اکثر موارد دیابت جوانان ، کودک یا جوان ، با لاغری همراه دیگر علائم دیابت مانند پر ادراری ، پر خوری، پر نوشی ، گاهی کما اسیدوتیک مراجعه می کند. این سنین سن رشد فرد است و باید کاهش وزن او همراه درمان بیماری جبران شود و کالری ، پروتئین، ویتامین و املاح به اندازه کافی جهت رشد مناسب و وزن ایده آل به بیمار رسانده شود.
مصرف غذا و دفعا ت آن باید با زمان و دفعات تزریق انسولین تنظیم شود تا عارضه کاهش قند خون که خطرناک است برای بیمار ایجاد نشود و همچنین کنترل قند خون مناسبی حاصل گردد .
برای دست یابی به اهداف ذکر شده مشورت با پزشک معالج و مشورت مکرر با کارشناس تغذیه ضروری است.
در دیابت بالغین اغلب موارد بیمار با چاقی مراجعه کرده ، کاهش وزن می تواند به مهار بهتر بیماری کمک کند و گاهی حتی بدون نیاز به دارو به تنهایی یا همراه با ورزش می تواند منجر به درمان بیماری و طبیعی شدن قند خون فرد شود .
جهت کاهش بافت چربی ( لاغر شدن) کاهش متوسط کالری مصرفی روزانه به میزان 500-250 کیلوکالری و نیز افزایش فعالیت بدنی ( ورزش) کمک کننده است.
در بین غذاها موادقندی – نشاسته ای ، چربی ها، پروتئین ها ، منبع پروتئین هستند. باید به کاهش متناسب مصرف انها وزن ایده آل به دست آید.
50-60 درصد کالری روزانه باید از مواد قندی – نشاسته ای تامین شود که البته بر دو دسته اند:
1- کربوهیدراتهای ساده ( قندها) مثل : شکر، عسل، شیرینی جات، شربت ها ، خرما این مواد به سرعت در بدن باعث افزایش قند خون می شوند و باید از خوردن آنها پرهیز شود.
2- کربوهیدراتها ترکیبی ( نشاسته ها ) مثل نان ، برنج، سیب زمینی، انواعی از شیرینی جات، ماکارونی که سرعت افزایش قند خون توسط آنها متوسط است و مصرف آنها باید طبق برنامه غذایی تنظیم شود.
فیبرها ترکیبات پلی ساکاریدی هستند که در نان های سبوس دار، نان جو ، سبزیجات ، میوه ها وجود دارند. فیبر ها قابل هضم و جذب در دستگاه گوارش انسان نبوده، وجود آنها در برنامه غذایی باعث پرحجم شدن غذا و احساس سیری شده ، در ضمن در جلوگیری از یبوست مفید بوده، خاصیت ضد سرطان دستگاه گوارش برای آنها ذکر شده است. سبزیجات از جمله کاهو محدودیت مصرف در افراد دیابت ندارند. میوه ها، مواد غذایی حاوی سبوس باید طبق جداول کالری مصرف شوند.
20-30 % کالری روزانه باید از چربی ها تامین شود که توصیه می شود. از چربی های اشباع شده( چربی های حیوانی، کره، تخم مرغ) تاحد ممکن کم استفاده شود و از چربی های غیر اشباع که حاوی کلسترول نیستند( روغن ذرت، آفتابگردان، سویا، زیتون) استفاده شود. هر چربی که در گوشت قرمز ( گوساله ، گوسفند ...) گوشت سفید ( مرغ، ودیگر پرندگان) دیده می شود جدا شده دور ریخته شود.
از ماهیان که چربی امگاه ، مفید، در آنها وجود دارد حتما در برنامه غذایی گنجانده شود. تا آنجا که ممکن است غذاها سرخ نشود، گوشت، مرغ، ماهی حتی الامکان به صورت کبابی یا آب پز و یا تنوری( فر) تهیه شود.
در صورت اجبار غذا با کمترین مقدار روغن سرخ شود.
از شیر و ماست کم چرب یا بدون چربی استفاده شود. از کره و خامه یا پنیر که چربی بالایی دارند استفاده نشود.
در صورتی که شیر کم چربی در دسترس نباشد می توان شیر را جوشاند و چربی روی آن را جدا کرد از ان شیر می توانید ماست یا پنیر کم چرب تهیه کرد.
10-15 % کالری روزانه باید از پروتئین ها تامین شود که بهتر است از هر دو نوع پروتئین های گیاهی و حیوانی باشد.
از آنجا که در بیماران دچار بیماری قند- فشار خون بالا شیوع دارد باید از رژیم حاوی حداقل نمک استفاده شود.
لازم است جهت تامین ویتامین های گروه b به اندازه کافی سبزیجات و میوه جات مصرف شود.
چند نکته قابل ذکر است:
وزن ایده آل خود را حفظ کنید ( همه افراد چه دیابتیک چه سالم)
در تعیین رژیم غذایی دیابتیک از پزشک معالج یا متخصص تغذیه راهنمایی بخواهید.
رژیم غذایی افراد دیابتیک غذای کاملی است و همه افراد خانواده می توانند از آن استفاده کنند.
در صورتی که در میهمانی شرکت دارید یا خود میزبانید مصرف یکبار هراز چند گاه از شیرینی ، شربت به مقدار متعادل بلامانع است.
مغزها مانند گردو- فندق- بادام و دیگر اجیل ها به عنوان منبع چربی هستند مصرف آن بلامانع است ولی باید به مقدار متعادل و یا محاسبه کالری مصرف شوند و شور نباشند. از مربا ها و شیرینی و نوشابه های گازدار که با قندهای مصنوعی درست شده اند استفاده کنید.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۸:۳۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱٢/٢۸

 

تغذیه در چربی خون بالا

افزایش چربی خون همراه با بیماریهایی مانند کم کاری تیرویید، بعضی از بیماریهای کبدی و کلیوی ، بیماریهای قند( دیابت) ، نارسایی مزمن کلیه، چاقی، بعضی از عفونتها ، اعتیاد به الکل ، ایدز و ... دیده می شود.
همچنین افزایش چربی خون ممکن است علامت بیماری دیگری نبوده و بیمار به صورت اولیه دچار آن شود. برای تشخیص بالا بودن چربی خون، اندازه گیری دو نوع چربی خونی یعنی کلسترول و تری گلیسیرید انجام می شود. در این میان معمولا افزایش کلسترول به عنوان عامل بیماری زای جدیدتری مطرح می شود.
کلسترول انواع مختلفی دارد. افزایش کلسترول با تراکم پایین ( LDL ) منجر به عوارض عروقی به صورت تصلب شرایین ( اترواسکروز) در عروق مختلف می شود که می تواند باعث سکته های قلبی و مغزی شود. از طرف دیگر افزایش کلسترول با تراکم بالا ( HDL ) بر خلاف افزایش LDL عمل کرده و منجر به جلوگیری از عوارض ذکر شده می گردد.
با توجه به وجود انواع مختلف هیپرلیپیدمی، بیماران حتما باید به توصیه های دارویی و تغذیه ای پزشک معالج خود توجه دقیق داشته باشند، چون هر کدام از این انواع، درمان دارویی و رژیم غذایی خاص خود را نیاز دارد.
رعایت نکات زیر به همه بیماران دچار افزایش چربی خون توصیه می شود. بهتر است بدانیم افراد سالم نیز با رعایت این نکات از احتمال هیپرلیپیدمی تا حد زیادی مصون خواهند بود و همه افراد خانواده می توانند از رژیم غذایی ضد افزایش چربی خون سود ببرند:
1- انجام ورزش به صورت منظم، حداقل هفته ای سه روز، در کنترل وزن و متعادل نگه داشتن چربی ها خون اثر واضحی دارد. بهترین ورزش پیاده روی ، دوچرخه سواری و شنا است.
2- وزن ایده آل حفظ شود و در صورت وجود چاقی، کاهش وزن اکیدا توصیه می شود.
3-از مصرف الکل و سیگار به شدی پرهیز شود. 4- توصیه می شود از رژیم غذایی حاوی کم ترین میزان چربی استفاده شود. به خصوص باید از مواد غذایی حاوی کلسترول و چربی های اشباع شده پرهیز نمود. از شیر و فرآورده های لبنی کم چرب و یا بدون چرب استفاده شود . از مصرف کره و خامه خودداری شود. هر گونه چربی گوشت قرمز و همچنین پوست مرغ قبل از پخت جدا شده و دور ریخته شود. از تخم مرغ به صورت محدود استفاده شود. حتی الامکان از سرخ کردن مواد غذایی خودداری شده و مواد غذایی به صورت آب پز و کبابی ، تنوری ( فر) تهیه شود.

مصرف گوشت ماهی با توجه به وجود چربی های مفید در آن توصیه می شود. البته باید توجه داشت که ماهی نیز بهتر است سرخ نشود.
سبزیجات و میوه هایی که حاوی چربی ناچیزی هستند می توانند به صورت آزادانه مورد مصرف قرار گیرند.
مصرف مغزها ( گردو، آجیل) و روغن زیتون می تواند موجب اثر مفیدی در کاهش LDL ( چربی با تراکم پایین ) شود. البته باید توجه داشته باشید که مصرف زیاد و بی رویه این مواد می تواند باعث چاقی شود.
مصرف روغن ماهی نباتی جامد باعث افزایش LDL و کاهش HDL شده و بهتر است تا حد امکان از مصرف آن خودداری شود. بر خلاف آن کره های گیاهی ( مارگارین) حاوی استانول ( Stanol ) باعث کاهش LDL می شود .
برنامه غذایی که جهت تغذیه افراد جامعه در امریکا توصیه شده به صورت زیر است:
کلیه افراد بالای 2 سال باید 30% از کالری مورد نیاز روزانه خود را از چربی تامین نمایند و کمتر از 10% کالاری روزانه از چربی های اشباع به دست آید. همچنین میزان مصرف روزانه روزانه کلسترول باید کمتر از 300 میلی گرم باشد.
در زمانی که پرهیز غذایی برای درمان افزایش چربی خون مورد نظر است باید ضمن تامین 30% کالری روزانه از چربی ، کمتر از 75 کالری از چربی های اشباع به دست آمده و روزانه کمتر از 200 میلی گرم کلسترول مصرف شود.                                 

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۸:۳۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱٢/٢۸

 

تجویز رژیم غذایی همیشه به معنای کاهش میزان غذای دریافتی نیست بلکه در حقیقت اصلاح برنامه غذایی فردی است که مبتلا به دیابت و افزایش چربی خون شده است ، برای کنترل بهتر دیابت و چربی خون باید به نکاتی در مورد رژیم غذایی روزانه و طرز صحیح استفاده از مواد غذایی توجه شود .



ـ 4گروه مواد غذایی نشاسته ای که هر یک تأثیر زیادی بر قند و چربی خون شما دارند :





— گروه اول که برای بیماران مبتلا به دیابت و چربی خون مفید است(دیرتر شما را گرسنه می کند)

نخودپختـه ، نخـود چی ، نان بـربری ، لپه ، ذرت تازه ، عدس ، باقلا با پوست، نان تافتـون ، ماکارونی دم نشـده ( بعد از پختن و آبکش کردن مصرف شود ) لوبیا قرمز ، خلال سیب زمینی سرخ شده ، لوبیا چیتی ، چغندر قند ، بـرنج بی نام درجه 2 ، برنج تایلندی ، برنج اروگـوئه و برنج طارم که بصورت کته پخته شده است ، کشمش قرمـز ( پلویی ) ، ماش ، خرمای خشک زرد ( زاهدی ) ، انجیر خشک ، توت خشک ، لوبیا سفید ، نان جوکه به صورت نازک تهیه شده است .

— گروه دوم که باید کمتر مصرف شوند .

برنج طارم به صورت آبکش و دم کرده ، برنج کام فیروزی بصورت کته بدون روغن ، برنج صدری کته بدون روغن ، نخود سبز ، کشمش سبز ، برگه زردآلو ، ماکارونی دم شده بدون روغن ، نان لواش

— گروه سوم که باید حتی الامکان از خوردن آنها پرهیز شود .

سیب زمینی پخته و سیب زمینی پوره شده ، هویج پخته و هویج پوره شده ، نان باگت ، نان لواش متری ، خرمای رطب ، سیب زمینی استامبولی ، نان سفید ، باقلا سبز بدون پوست ، خربزه ، هندوانه و انگور .

— گروه چهارم که باید از مصرف آنها تا حد ممکن خودداری کرد .

قند و شکر ، انواع شیرینی بخصوص شیرینی تر ، مربا ، عسل ، انواع آبنبات ، نوشابه ، ماءالشعیر ، پیراشکی ، بیسکویت های کرم دار ، چیپس ، کلوچه ، انواع خرما ، ساندیس و کمپوت ، انواع سس مایونز ، خیار شور ، شور ، زیتون شور ، شیر و لبنیات پر چرب ، تخم مرغ نیمرو ، دل و جگر و قلوه ، مغز و زبان ، کله و پاچه ، سوسیس و کالباس ، کنسرو ماهی .

چنانچه مایل بودیـد که هرکـدام از مواد غذایی چهار گروه فوق را مصرف کنید حتماً با مشـاور تغذیه خود مشورت کنید .


ـ برای جلوگیری از عوارض دیابت و کاهش چربی خون چه باید کرد ؟


í از برشته کردن نان خودداری کنید .

í ماکارونی را فقط در آب جوشانده و پس از آب کش کردن ، بدون دم کردن همراه با مایه ماکارونی مصرف کنید .

í برای نوشیدن چای بجای استفاده از قند و شکر ، و خرمای رطب از شیرین کننده های مصنوعی ،توت خشک ، کشمش قرمز ( پلویی ) و خرمای خشک زاهدی ، به مقدار کم استفاده کنید .

í از مصرف پورة سیب زمینی الویه وپورة هویج خودداری کنید .

í از مصرف بیش از اندازة توصیه شدة روغن و چربیها ، انواع غذاهای سرخ شده و گوشتهای پر چرب و انواع کره خودداری کنید ؛ مگر به تشخیص متخصص تغذیه .

í سعی کنید در حد ممکن حتماً مواد غذایی خود را بصورت آب پز یا کبابی مصرف کنید. قبل از پختن مرغ پوست آن را جدا کنید و در مورد گوشت قرمز حتماً کلیه چرببهای آن را برداشته ، سپس طبخ نمائید .

í از مصرف بیش از اندازه نمک و مواد غذایی شور و پر نمک خودداری کنید .

í از مصرف بیش از سه عدد تخم مرغ آب پز در هفته خودداری کنید .

í روزانه 8 ـ 6 لیوان آب بنوشید .

í سبزیجات وحبوبات، نان وبرنج، ماکارونی و سیب زمینی را حتماً به مقدار توصیه شده مصرف کنید.

í از مصرف بیش از اندازه آجیل بدلیل افزایش چربی خون و میـوه هـای خشک شـده مثل برگه ها ( مثلاً برگه زردآلو ) بدلیل داشتن قند فراوان پرهیز کنید .

í میتوانید از چای و قهوه بدون قند و شکر به مقدار دلخواه مصرف کنید .

í برای تغییر طعم غذا می توانید به میزان دلخواه از سبزیها، سیر،ترشی کم نمک،سالاد و آب لیموی تازه استفاده کنید.

í اگر برای کنترل دیابت دارو مصرف می کنید حتماً غذا را سر وقت میل کنید تا دچار کاهش قند نشوید .

í در صورت امکان حداقل روزی 30 دقیقه پیاده روی کنید . در مورد زمان و چگونگی پیاده روی با متخصص داخلی و متخصص تغذیه حتماً مشورت کنید .

برای اینکه قند خون شما نوسان ناگهانی نداشته باشد بهترین راه آنست که یک مقدار مشخص از غذا در یک زمان مشخص میل کنید .



ـ برای جلوگیری از کاهش قند خون ( هایپوگلایسمی ) چه باید کرد ؟


کاهش قند خون ناشی از فعالیتهای شدید فیزیکی ، گرسنگی شدید و طولانی و مصرف بیش از اندازه داروهایی نظیر انسولین و قرصهای کاهش دهندة قند خون است . علائم آن شامل تعریق ، لرزش دست ، طپش قلب ، تندی ضربان قلب ، دل شوره و اضطراب ، سرگیجه ، سردرد ، خواب آلودگی ، تاری و دو بینی ، تکلم غیر طبیعی ، رفتار غیر عادی و عدم تعادل می باشد . بنابراین حتماً یک آبنبات یا یک نوشیدنی شیرین مثل آبمیوة طبیعی همراه خود داشته باشید تا در صورت بروز عوارض فوق بلافاصله از آن استفاده کنید . البته همواره توصیه می شود ، با رعایت دقیق رژیم غذایی و دارویی از بروز کاهش قند خون جلوگیری کنید .

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٢:۱٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱٢/٢٢